Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոն
Հայաստանը կարող է շրջանակային պայմանագիր ստորագրել
1 ապրիլի 2010
Արթուր Խեմչյան
"Ժամանակի" զրուցակիցը Գլոբալիզացիայի եւ տարածաշրջանային վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Գրիգորյանն է:
- Վերջին օրերին Ռուսաստանում տեղի ունեցած ահաբեկչություններն ի՞նչ հետեւանք կարող են ունենալ տարածաշրջանի անվտանգության համար եւ հնարավո՞ր է դա հանգեցնի պատերազմի Հյուսիսային Կովկասում:
- Պարզ է, որ այդ դեպքերը մեծացնում են վտանգը, եւ դա շատ լուրջ է, որովհետեւ երբ այնպիսի խոշոր մայրաքաղաքներում, ինչպիսիք են Մոսկվան, Լոնդոնը կամ Մադրիդը նման ահաբեկչություններ են տեղի ունենում, դա աշխարհով մեկ արձագանք է ունենում եւ մեծացնում լարվածությունը: Վստահ չեմ, որ անպայման պետք է դա կապել Հյուսիսային Կովկասում հնարավոր լարվածության հետ: Դա ավելի շուտ կարող է երկրում ներքին լարվածության հանգեցնել:
- Իսկ հնարավո՞ր է, որ դրա արդյունքում ճնշումներ սկսվեն ընդդիմության դեմ, հայտարարելով, որ բոլորը պետք է համախմբվեն իշխանության շուրջ: Կամ հնարավո՞ր է, որ սա կազմակերպված լինի Պուտինին նախագահի պաշտոնին վերադարձնելու շրջանակներում:
- Միգուցե ռուսական իշխանություններն օգտվեն ստեղծված իրավիճակից եւ նման ճնշումներ սկսեն, բայց դժվար է ասել` այդպես կլինի, թե ոչ: Պարզ է, որ ամեն մի ահաբեկչություն, հատկապես մեծ քաղաքներում, հանգեցնում է լարվածության: Պարզ է, որ Ռուսաստանը մի երկիր է, որը լրջորեն ազդում է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի վրա, եւ եթե այդ երկրում կայուն վիճակ չի եւ ահաբեկչության վտանգ կա, ապա դա չի կարող չազդել տարածաշրջանի վրա: Հիմա շատ դժվար է ասել, թե սա ինչի՞ կարող է հանգեցնել եւ ո՞ւր կարող է տանել այս դեպքերի հետաքննությունը: Ինչ վերաբերում է կազմակերպված լինելուն` ես չեմ ուզում հավատալ, որ այդպիսի նպատակի համար կարելի էր ահաբեկչություն կազմակերպել, որովհետեւ բոլոր դեպքերում ահաբեկչությունը շատ լուրջ հետեւանքներ է ունենում երկրի համար:
- Անդրադառնանք ԼՂ խնդրին. Ձեր կարծիքով` ո՞ր հանգրվանում են ԼՂ բանակցությունները: ՀՀ իշխանությունները պնդում են, որ նորացված սկզբունքներ գոյություն չունեն: Ի վերջո, դրանք գոյություն ունե՞ն, թե՞ ոչ:
- Ակնհայտ է, որ Մադրիդյան սկզբունքները տարբերվում են նորացված Մադրիդյան սկզբունքներից: Այլ հարց է, թե արդյո՞ք այդ տարբերությունները մեզ համար ընդունելի են: Որքան ես հասկանում եմ, նորացված սկզբունքները մի քանի կետերով տարբերվում են Մադրիդյան սկզբունքներից, եւ դա է պատճառը, որ Հայաստանի պաշտոնական վերաբերմունքը բացասական է նորացված սկզբունքներին: Իմ կարծիքով` անհամաձայնության առաջին կետն այն է, որ եթե 5 տարածքներից հայկական զորքերը դուրս բերվեն, ինչպե՞ս է լուծվելու ԼՂ-ում հանրաքվե անցկացնելու խնդիրը, կամ ի՞նչ միջանկյալ կարգավիճակ է ունենալու Ղարաբաղը: Որքան ես եմ հասկացել, Մադրիդյան սկզբունքներում առաջին պլան է մղվում ոչ թե ապագայում ԼՂ-ում անցկացվելիք հանրաքվեն, այլ նրա միջանկյալ կարգավիճակը: Հասկացվում է, որ ԼՂ ժողովրդի համար պետք է ապահովվի անվտանգության գոտի, ինչն այսօրվա դրությամբ բավարար չէ հայերի համար: 10 տարի առաջ դա ընդունելի կարող էր լինել, բայց հիմա, երբ Կոսովոն անկախություն ստացավ, Ռուսաստանը ճանաչեց Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի անկախությունը, աշխարհը փոխվեց, հարց է առաջանում, թե ինչո՞ւ բոլորի վրա ինքնորոշման սկզբունքը տարածվում է, բացի Ղարաբաղի հայերից: Երկրորդ անհամաձայնությունը, որ կա այդ երկու փաստաթղթերում, կապված է խաղաղապահ ուժերի հետ: Իմ կարծիքով` Մադրիդյան նորացված սկզբունքներում խաղաղապահ ուժերի հասկացությունը թուլացված է, եւ խոսք է գնում դիտորդների մասին: Պարզ է, որ դիտորդներով չես կարող ապահովել ԼՂ ժողովրդի անվտանգությունը, հատկապես, որ Ադրբեջանը շարունակում է իր ռազմատենչ հայտարարությունները եւ նրա միլիտարիզացիան լայն թափով առաջ է գնում: Այնպես որ, խոսքը պետք է գնա խաղաղապահ ուժերի մասին, որը պետք է ունենա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մանդատը: Երրորդ` կասկած չունեմ, որ անհամաձայնություններ կան նաեւ Լաչինի միջանցքի լայնության հետ կապված: Որքան հասկանում եմ, փորձ է արվում նեղացնել Լաչինի միջանցքը: Եվ գլխավոր անհամաձայնությունը կապված է քայլերի հերթականության հետ: Նորացված սկզբունքներով իրականացվելիք առաջին 3-4 քայլերն Ադրբեջանի օգտին են, որոնց մեջ մտնում է տարածքների վերադարձը, փախստականների վերադարձը եւ ապաշրջափակումը, ըստ որի կվերականգնվի կապը Ադրբեջանի եւ Նախիջեւանի միջեւ: Եվ այստեղ հարց է առաջանում, թե ԼՂ անվտանգության գոտու ստեղծումը կամ խաղաղապահների տեղակայումը ժամկետային առումով ե՞րբ են լինելու:
- Երկար տարիներ Հայաստանը կողմ է եղել առաջարկվող տարբերակներին, Ադրբեջանը` դեմ: Հիմա լրիվ հակառակ վիճակն է: Սա մեզ համար փակուղի չէ՞:
- Չեմ կարծում, որ փակուղի է, թեեւ, իհարկե, դիվանագիտական իմաստով ավելի լավ է, երբ քո հակառակորդն է մերժողի դերում, ոչ թե դու, քանի որ եթե դու ես մերժում առաջարկները, նշանակում է դու կառուցողական չես, խանգարում ես գործընթացին, ուստի ճնշումները հենց քո ուղղությամբ են լինելու: Ակնհայտ է, որ այս վիճակը մեր դիվանագիտության բացթողումն է, քանի որ շատ ու շատ հարցերում պետք է առաջ ընկնել եւ այնպես անել, որ գնդակը հակառակորդի դաշտում լինի: Սա շատ նման է այն իրավիճակին, որ ստեղծվել է հայ-թուրքական հարաբերություններում: Ակնհայտ է, որ Հայաստանի ԱԺ-ն պետք է վավերացնի արձանագրությունները, որից հետո Թուրքիան կհայտնվի աննախանձելի ու կատաստրոֆիկ վիճակում: Ցավով պետք է նշեմ, որ դա չի հասկացվում ՀՀ իշխանությունների կողմից: Այն պահից, երբ մենք կվավերացնենք արձանագրությունները, ամբողջ պատասխանատվությունը կընկնի Թուրքիայի վրա, այնինչ հիմա մենք գրեթե կիսում ենք պատասխանատվությունը: Եթե մեր վավերացումից հետո Թուրքիան չվավերացնի արձանագրությունները, ե՛ւ Ցեղասպանությունը ճանաչող երկրները կավելանան, ե՛ւ ճնշումը Թուրքիայի վրա կմեծանա: Այ դա է նախաձեռնող դիվանագիտությունը: Նույնը կարելի է ասել ԼՂ բանակցությունների մասին: Հիմա սեղանին են դրված Մադրիդյան սկզբունքները, եւ մենք պարտավոր ենք հայտարարել, որ պատրաստ ենք այդ սկզբունքների տակ ստորագրություն դնել: Մեր հակաքայլը դա պետք է լինի, որից հետո պարզ կլինի, թե ով է մերժողը: Բայց ցավով պետք է նշեմ, որ քանի որ մեր դիվանագիտությունն ակտիվ ու նախաձեռնող չէ, ապա մյուս կողմը նախաձեռնող քայլ է անում եւ ցույց տալիս, որ ինքը կառուցողական է, իսկ մենք` ոչ: Մինչդեռ ես կասկած չունեմ, որ նրանք չեն կատարելու իրենց համար ոչ ցանկալի քայլերը:
- Որպես նախկին դիվանագետ, համամի՞տ եք տեսակետին, որ ԼՂ-ն դուրս է մղվել բանակցություններից Ռ.Քոչարյանի իշխանության գալուց մեկ տարի առաջ:
- Ղարաբաղը միշտ եղել է բանակցային կողմ եւ դուրս է բերվել Ռ.Քոչարյանի իշխանության գալուց հետո: Ընդ որում` դրա մասին ասում են ոչ միայն Հայաստանի փորձագետներն ու ընդդիմությունը, այլ գրեթե ամեն օր այդ մասին խոսում են Մինսկի խմբի համանախագահներն ու միջազգային կառույցների ներկայացուցիչները: Օրինակ` Երեւանում անցկացված ՆԱՏՕ-ի սեմինարում այդ մասին իրենց ելույթներում ասացին Բեռնար Ֆասյեն եւ Գորան Լենմարկերը: Նրանք ասացին, որ հայերը այսօր պահանջում են, որ Ղարաբաղը դառնա բանակցությունների կողմ, բայց մենք չէ, որ դուրս ենք բերել Ղարաբաղը բանակցային գործընթացից, դա արվել է Ռ.Քոչարյանի կողմից եւ անգամ բերում էին Քոչարյանի ելույթներից հատվածներ: Այսինքն` հայտարարությունները, թե ինչ-որ մարդիկ մեղադրում են Քոչարյանին Ղարաբաղը դուրս թողնելու մեջ, պետք է ուղղել ոչ թե հայ հասարակությանը կամ առանձին փորձագետների ու քաղաքական գործիչների, այլ Մինսկի խմբի համանախագահներին:
- Երկար չեմուչումից հետո, Էրդողանն, ի վերջո, համաձայնեց ընդունել Վաշինգտոն այցելելու հրավերը, որտեղ լինելու է նաեւ Սերժ Սարգսյանը: Նրանց միջեւ հնարավոր հանդիպումը ինչ-որ բան կփոխի՞ հայ-թուրքական գործընթացում:
- Դժվարանում եմ ասել` գործընթացում տեղաշարժ կլինի, թե ոչ, բայց մեկ բան ակնհայտ է` երրորդ պետությունների միջոցով Թուրքիային ճնշելով, մենք ոչ մի հարց լուծել չենք կարող: Մեր խնդիրները շահարկում են երրորդ երկրները: Եթե ԱՄՆ-ը շատ է ուզում ճանաչել Ցեղասպանությունը, առանց մեզ էլ կճանաչի եւ պետք չի խաղեր տալ: ԱՄՆ-ը ուզում է Թուրքիայից զիջումներ կորզել այլ հարցերում, օրինակ` որ Թուրքիան հրաժարվի իր հարաբերություններից Իրանի, Ռուսաստանի ու Սիրիայի հետ: Պարզ է, որ մեզ օգտագործելով` ԱՄՆ-ը ճնշում է Թուրքիային, իսկ թե մենք ինչ ենք դրանից ստանում` ես չեմ հասկանում: Իմ կարծիքով` հաշվի առնելով, որ ապրիլի 24-ը մոտենում է, ճիշտ կլինի հիմա չարագացնել գործընթացը եւ արհեստական քայլեր չանել, որը Թուրքիային կստիպի վավերացնել արձանագրությունները: Մեզ պետք է «թայմ աութ», ասենք` 2-3 ամիս ժամանակով, եւ ամռանը նորից փորձենք լեզու գտնել: Այլ խնդիր է, որ ես համարում եմ, որ Հայաստանը պետք է միակողմանի վավերացնի արձանագրությունները: Ավելի լավ է կոնկրետ քեզանից կախված քայլն անես, քան երրորդ երկրների միջոցով Թուրքիայի վրա ճնշումներ բանեցնես:
- Բայց այդ երրորդ կողմը` ԱՄՆ-ը ինքն է երկու երկրների ղեկավարներին հրավիրել: Այս դեպքում ԱՄՆ-ը ի՞նչ է ուզում, հնարավո՞ր է, որ նա ճնշումներ գործադրի մեզ վրա ԼՂ հարցում եւ դրանով առաջ մղի հայ-թուրքական գործընթացը:
- Ես չեմ կարծում, որ ԱՄՆ-ը միայն դրա համար է կանչել Էրդողանին ու Սերժ Սարգսյանին: Կարծում եմ, որ Թուրքիայի հետ այլ խնդիրներ կան քննարկելու` կապված ե՛ւ ամերիկյան ռազմակայանների, ե՛ւ Իրաքի, ե՛ւ Իրանի ու Սիրիայի հետ: Իհարկե, կքննարկվի նաեւ Ցեղասպանության խնդիրը եւ հայ-թուրքական արձանագրությունների ճակատագիրը: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի վրա հնարավոր ճնշումներին, ապա չի բացառվում, որ Վաշինգտոնը համառորեն ԼՂ հարցում մեզանից որոշակի քայլեր պահանջի: Այստեղ մենք ունենք մանեւրելու հնարավորություն եւ կարող ենք շրջանակային պայմանագիր ստորագրել, բայց Մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա: Այսինքն` կարծում եմ, որ Վաշինգտոն պետք է գնալ պատրաստված, եւ թուրքերը շատ ծանր վիճակում կհայտնվեն, եթե մենք նախքան դա վավերացնենք արձանագրությունները: Կունենա՞նք դրա համար քաղաքական կամք` ես դժվարանում եմ ասել, բայց դա ճեղքում արձանագրելու շանս է:
Կազմակերպության մասին Հայտարարություններ Հրապարակումներ Միջոցառումներ Նախագծեր Գործընկերներ
© ACGRC, 2002 - 2010